Szokuje zwłaszcza opis egzystencji żołnierzy niemieckich w bazie Marmala, gdzie panowie siedzą w bazach, segregują śmieci, piją piwo, spędzają czas w kawiarniach i restauracjach, inkasując 110 Euro za dzień spędzony na „wojnie”. Zaś w sobotni wieczór w niemieckiej bazie jest jak na Costa del Sol w Hiszpanii – stwierdza obrazowo Piotr Langenfeld. Nie lepsi są wąsaci Włosi, którzy leniwie snują się miedzy hangarami w swojej bazie.

Lyn Smith zebrała sto relacji ocalonych z Holokaustu, ale także ich przedwojennych sąsiadów, współwięźniów z obozów koncentracyjnych, wyzwolicieli – żołnierzy armii alianckich, przedstawicieli organizacji humanitarnych, którzy już po wojnie zajmowali się ludzkimi cieniami. Poukładała je chronologicznie, tworząc kronikę Holokaustu, ukazując pogardę i napiętnowanie, głód i choroby, wreszcie precyzyjną machinę zabijania i okoliczności, w jakich nielicznym udało się uniknąć śmierci.

Poprzez wnikliwą analizę stosunków panujących w Afganistanie, religijności i ducha jego mieszkańców, autor sprawił, że odbiorca, który wyruszył z nim w podróż, na końcu książki nieco inaczej spogląda na ten rejon świata. Jagielski patrząc z perspektywy Europejczyka, starał się okazywać swoim rozmówcom szacunek, przybliżyć życie nie tylko wojownika, ale także przeciętnego mieszkańca stolicy. Książka to wnikliwa analiza ich życia, próba wniknięcia w ich wrażliwość.

Jagielski zadaje w „Nocnych wędrowcach” ogromnie ważne pytanie – czy człowiek, który zbliża się do innych ludzi, by skłonić ich do zwierzeń, a potem, nie udzielając im pomocy, pozostawia ich – naprawdę może liczyć na rozgrzeszenie? Czemu to wszystko ma służyć?

Lata wojennego koszmaru przypadły na czas ich młodości – podejmując walkę miały często nie więcej, niż piętnaście, szesnaści lat. Niektóre z nich pochodzą z ubogich domów, jak Zosia Wikarska, która walczyła w AK-owskiej konspiracji z nazistowskim a także z sowieckim okupantem. Ale nie brakuje też obytych w świecie elegantek z zamożnych rodzin, jak Jagoda Piłsudska – córka Marszałka – która była pilotką w służbach pomocniczych Royal Air Force.

Dąmbski pokazuje, czym patriotyzm może stać się w warunkach wojennych. Otwarcie mówi o tym, że może on motywować do działań okrutnych i – choć brzmi to strasznie – stać się przyczyną moralnej katastrofy. Taki sposób pisania o patriotyzmie – szczególnie w kontekście ofiar poniesionych podczas II Wojny Światowej – w Polsce raczej nie uchodzi. U nas wciąż żywa, jeśli nie dominująca, jest martyrologiczna narracja o walce narodowowyzwoleńczej.

Leningrad został 8 września 1941 roku odcięty od reszty Związku Radzieckiego. Siły niemieckie szykowały się do szturmu, chcąc rzucić na kolana miasto, w którym rozpoczęła się rewolucja bolszewicka. Atak się nie powiódł, więc przeciwnik postanowił zablokować Leningrad i wziąć go głodem. Podczas blokady miasta życie straciło około miliona z trzech milionów mieszkańców. Książka wydana przez Bellonę przybliża nam przeżycia, jakie stały się udziałem trzech osób spośród tych milionów.

Recenzji tej książki nie powinno być. Czytając publikacje Aleksijewicz trudno nie oprzeć się wrażeniu, że interpretacja „Wojny…” to nadbudowa, która zaciera pierwotne znaczenie Świadectw, samego tekstu. Przy tym wydawnictwie można wyraźnie poczuć, że zrecenzować tekst Białorusinki to nic innego jak nieudolna próba przekładu tego co znalazło się w książce.

Wojna dla każdego wygląda inaczej. Dla tych co ją wykorzystują, mediów, polityków jest bitem informacji, czy partią szachów na których budują swoją karierę. Dla jej uczestników z czasem staje się piekłem na ziemi, walką o przeżycie, strachem przed śmiercią, czy czasem jeszcze gorszym kalectwem

W 1996 roku uprowadzono 139 dziewcząt, jednak prośby siostry Racheli i niewątpliwe poszanowanie ze strony rebeliantów dla jej białej skóry i habitu sprawiło, iż cudem odzyskała aż 109 z nich. Pozostałe 30 musiało pozostać w buszu, gdzie przydzielone zostały dla poszczególnych dowódców jako żony, miały spełniać ich rozkazy, służyć im, dzielić z nimi łoża i znosić upokorzenia i spartańskie wręcz warunki. W obozach panowała poligamia. Zakazano im utrzymywać kontaktu wzrokowego, zabroniono rozmawiać.