Przed publikacją tej książki wielu ludzi wydało na nią wyrok, potępiało ją, pomimo, że często te same osoby jej nie czytały. A jak inaczej można rzetelnie i prawdziwie ocenić publikację, niż tylko ją czytając? Tylko po co, skoro można ją od razu obrzucić błotem i naznaczyć piętnem?

Na scenę wchodzi Ryszard Kapuściński i Herodot. Dołącza do nich Marek Grechuta i razem śpiewają: „Kto pierwszy szedł przed siebie? Kto pierwszy cel wyznaczył? Kto pierwszy w nas rozpoznał – Kto wrogów? Kto przyjaciół…” – tak powinien wyglądać idealny wieczór promocji dzieła Ryszarda Kapuścińskiego „Podróże z Herodotem”.

Kapuściński bohaterem książki „Dlaczego zginął Karl von Spreti” uczynił wydarzenie i problem, a nawet samego siebie. Stworzył w ten sposób trójwymiarową formę wypowiedzi o Gwatemali, ruchu partyzanckim, terrorze indywidualnym, przemocy oraz uprawianiu dziennikarstwa. Formę wypowiedzi, która wyjaśnia gorączkę latynoamerykańską, posługując się takimi motywami jak: cisza, posadzony, zniknięty, zwłoki pozostawione przy drodze, zaraza czy drewniane krzyże.

Najpierw książka Domosławskiego „Kapuściński non-fiction” i gorąca dyskusja dookoła niej, a zaraz potem pierwsza edycja Nagrody imienia Ryszarda Kapuścińskiego – nagrody za reportaż literacki – myślę, że czas najwyższy na głębsze przyjrzenie się tematowi.

Miało być halo – i jest halo. Dyskusja wcale merytoryczna, wielowątkowa i inspirująca. I dylemat: po co, jak i czy w ogóle mówić o nieobecnym? Jeżeli patrzy na nas z góry, daję głowę, że sam Kapo nie kapuje, o co w tym całym zamieszaniu chodzi.

Książka „Kapuściński non-fiction” jest jedną z najlepszych książek jakie ostatnio czytałem. Autor wykonał solidną dziennikarską (reporterską) robotę i przekazał nam, czytelnikom, rzecz wysoce wartościową. To nie tylko przecież stricte biografia, to w gruncie rzeczy pasjonująca wyprawa przez ówczesną i współczesną Polskę, to także podróż do świata, jaki poznał Ryszard Kapuściński, do ludzi, z którymi przebywał i rozmawiał.

„Każdy czytał inną książkę” – to stwierdzenie Wojciecha Tochmana najtrafniej podsumowuje poświęconą kontrowersyjnej biografii Kapuścińskiego debatę, która odbyła się 16 marca w warszawskim Muzeum Sztuki Nowoczesnej. I jest to chyba jedyne zdanie, pod którym mogliby się podpisać wszyscy uczestnicy dyskusji: redaktor naczelny „Tygodnika Powszechnego” ksiądz Adam Boniecki, pisarka i reportażystka Agata Tuszyńska, pisarz Andrzej Stasiuk i dziennikarz Artur Domosławski.

„Kapuściński non-fiction” to książka potrzebna i ważna. A dyskusje i spory wokół niej dotyczą czegoś więcej niż tylko biografii cesarza reportażu. Chodzi w nich o to, jak traktujemy swoich bohaterów, naszą historię, całą naszą tożsamość. Także o to, czy możemy „tykać” świętości i symbole, czy możemy sobie pozwolić na dystans do nich i do samych siebie. Czy chcemy mieć do czynienia z żywymi ludźmi, czy z naszymi wyobrażeniami o nich.

„Cesarz”, choć opowiada o autentycznych wydarzeniach, jest dla mnie metaforą. Pokazuje obłęd ludzi władzy. Prawidłowości opisane przez Kapuścińskiego obowiązują (niestety) w afrykańskiej monarchii i komunistycznej republice. I w demokracji. To dlatego opowieść o schyłku Selasje stała się bestsellerem.

Instytut Reportażu zaprasza na spotkanie z Arturem Domosławskim, autorem głośnej biografii najsłynniejszego polskiego reportażysty, „Kapuściński non-fiction”. Impreza odbędzie się 16. marca, o godzinie 19.00, w warszawskim Muzeum Sztuki Nowoczesnej (ul. Pańska 3).