Zapaleni muzycy próbowali tworzyć własne kapele, a marzący o karierze artystycznej wizjonerzy napisali nawet sztukę, którą udało im się przedstawić okolicznym mieszkańcom. Gdy zbankrutowali, pokornie wycofali się w cień, prowadząc spokojne życie, podobne do reszty mieszkańców prowincji. Od czasu do czasu szarą monotonię ich codzienności rozbija dramat nieszczęśliwych, ciężarnych panien i wieść o mordzie dokonanym na zgwałconej uczennicy.

Zbiór reportaży Mariusza Szczygła to szesnaście mikroświatów, które stanowią próbę reprezentatywną nowej Polski. Reporter – obiektywny świadek transformacji, doskonale uchwycił nastroje młodego, demokratycznego społeczeństwa. Autor w specyficzny dla siebie sposób opierając się z pozoru na nieistotnych szczegółach przedstawił Polskę w świetle dnia codziennego.

Polska w okresie transformacji to czas, w którym jedni się gubią, a drudzy budzą. Bieda ze wszystkimi swoimi smutnymi dziećmi przechadza się pod rękę z nowobogactwem, mijając cuda sakralnej architektury, a w tle słychać: „Och, Izka, daj dla mnie pyska”. Jest trochę straszno, bywa wesoło, niezmiennie godnie. Niby bohaterowie tych tekstów są przeciętni, ale w życiowych zmaganiach wykazują ponadprzeciętną godność i nieprzeciętną zaradność.

Zbiór reportaży Wojciecha Tochmana pt. „Bóg zapłać” to lista pytań, które autor słowami bohaterów stawia wszystkim czytelnikom. Prowokuje do myślenia o Bogu, ludzkich wyborach, a przede wszystkim daje asumpt do dyskusji o tym, jak wygląda nasza katolicka wiara.

Jesteśmy tylko ludźmi, chętnie wyłączamy myślenie. Dlatego tak łatwo tłumaczymy sobie: „ja bym się przecież tak nie zachował, a oni reprezentują to, czego tak nie lubię, więc właśnie widać, do czego są zdolni, macie przykład”. I w poczuciu wyższości nawet nie próbujemy się zastanawiać: „a co bym naprawdę zrobił, jakby mnie taka sytuacja… zaskoczyła?” I kiedy przychodzi godzina próby, popełniamy kardynalne błędy. Tylko wtedy jest już za późno. I już nie możemy powiedzieć „To jacyś inni”. A teraz możecie nałożyć klapki na oczy i nazwać tę książkę reportażami „o polskiej religijności”, myśląc że Was to nie dotyczy. Albo przeczytać ją świadomie.

Tego się nikt nie spodziewał, bo i z czym może się kojarzyć Nowa Huta? Z szarością, komunizmem, beznadzieją, blokowiskiem. Tymczasem dostajemy do rąk książkę pisaną językiem dawnych przypowieści. Ciepłą, nieco melancholijną, ale przede wszystkim pokazującą nam Nową Hutę, jakiej nie znamy.