Przemiany ustroju, ale także szerokie zmiany społeczne odbijają się na codziennym życiu zwykłych obywateli. Wiele z wymienionych zdarzeń, sytuacji jest w mojej pamięci. Choćby pojawiające się nowości w ogłoszeniach prasowych: „milion w minutę”, praca chałupnicza, czy też „porady”, jak szybko poprawić swoją sytuację materialną. A epoka disco polo, nowobogaccy, Amway? Historia nowej Polski w pigułce.

„Zapytaj jeża i inne historie” to kolejna ważna książka (obok „Buszu po polsku” Kapuścińskiego i „Niedzieli, która zdarzyła się w środę” Szczygła) na drodze do lepszego zrozumienia Polski ostatniego półwiecza. Polski, ale również jej obywateli, którzy na swój indywidualny sposób, próbują okiełznać życie. Nazwisko Słomczyńskiego warto zapamiętać.

„Każdy zrobił, co trzeba”, podobnie jak na przykład „Serce narodu koło przystanku” Włodzimierza Nowaka, to książka w całości poświęcona zagadnieniom dotyczącym społeczeństwa polskiego, które – jak się okazuje – może być ukazane w sposób niezwykle zróżnicowany, a co za tym idzie interesujący. Więcej, nasza polska teraźniejszość, która oderwała się już od transformacyjnej przeszłości, wydaje się być tym ciekawsza, o ile bardziej uświadamiamy sobie jej niepowtarzalność.

Zbiór reportaży Mariusza Szczygła to szesnaście mikroświatów, które stanowią próbę reprezentatywną nowej Polski. Reporter – obiektywny świadek transformacji, doskonale uchwycił nastroje młodego, demokratycznego społeczeństwa. Autor w specyficzny dla siebie sposób opierając się z pozoru na nieistotnych szczegółach przedstawił Polskę w świetle dnia codziennego.

Mieszkańcy Wysp Owczych mają poważny kompleks związany z faktem, że ich kraj jest tak mało znany i co tu dużo mówić, również mało znaczący gospodarczo, kulturalnie i politycznie. Stąd potrzeba bicia kolejnych rekordów, szalona radość z wygranego meczu piłkarskiego i ogromna ekscytacja, gdy Farerów odwiedzi były prezydent USA albo przebrzmiała gwiazda muzyczna.

Mariusz Szczygieł umiejętnie wyłapuje z oceanu zdarzeń społeczno-kulturalnych perełki oddające klimat nowego systemu. Jego spostrzeżenia, pomimo że spisane na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku, wciąż są aktualne. Dodatkowo teksty wzbogacone są o zdjęcia Witolda Krassowskiego, pokazujące nową polską rzeczywistość.

Dobór tematów jest ogromnym walorem wszystkich opublikowanych przez Wydawnictwo Dobra Literatura reportaży. Godny uznania jest także profesjonalny sposób ich zaprezentowania czytelnikowi. I język: obrazowy, dostosowany do opisywanej sytuacji, środowiska i problemu.

Ta wyspa miała być swoistym kluczem do bram raju, do wymarzonego świata, w którym wszystko miało być lepsze i łatwiejsze. Każdy z imigrantów poza bagażami, przywoził ze sobą swoje marzenia, nadzieje, plany. Niejedne się ziściły, ale wiele pozostało nigdy niespełnionych, bo kim mogli być chłopi czy niewykwalifikowani robotnicy, często nieumiejący czytać i pisać, kim mogli być więcej w nowym kraju? Co zyskiwali, gdy już dano im prawo do ujrzenia twarzy słynnej Statue of Liberty?

Szabłowski opisuje Turcję przede wszystkim jako kraj rozdarty: pomiędzy Wschodem a Zachodem, religijnością a świeckością, swojskością a innością, pomiędzy tradycją a nowoczesnością. Państwo, w którym jedno z miast – Stambuł – liczy ok. 15 milionów mieszkańców, nie może być jednorodne. Do różnic politycznych czy obyczajowych przyczynia się między innymi odmienne sąsiedztwo – Europy od zachodu oraz Iraku, Iranu czy Syrii od wschodu.

Wielu rozmówców nie ma tutaj nawet imion i nie potrzebują ich, bo są częścią większej całości, są jednymi z wielu. Ich historie są zarazem podobne i bardzo odmienne tak, jak różnią się między sobą ludzie. Na swoistego głównego bohatera wyrasta tutaj tutsyjski student prawa – Leonard, ale jego imię też nie jest prawdziwe. Ten chłopak symbolizuje swoje pokolenie, ludzi wcześnie osieroconych, pozostawionych samych sobie, przeżywających w milczeniu swoje traumy, swój żal za życiem. Ludzi, którym kiedyś wszystko odebrano.