Wielu rozmówców nie ma tutaj nawet imion i nie potrzebują ich, bo są częścią większej całości, są jednymi z wielu. Ich historie są zarazem podobne i bardzo odmienne tak, jak różnią się między sobą ludzie. Na swoistego głównego bohatera wyrasta tutaj tutsyjski student prawa – Leonard, ale jego imię też nie jest prawdziwe. Ten chłopak symbolizuje swoje pokolenie, ludzi wcześnie osieroconych, pozostawionych samych sobie, przeżywających w milczeniu swoje traumy, swój żal za życiem. Ludzi, którym kiedyś wszystko odebrano.

Jest rok 1975. Władze w Kambodży przejmują Czerwoni Khmerzy. Europa jest zachwycona. Lewicujące środowiska Europy Zachodniej widzą w tym niewielkim kraju ucieleśnienie wszelkich idei równości i wolności. Komunizm jest możliwy – krzyczą nagłówki gazeta. Rewolucja przynosi oczekujące efekty – tak uważa cały demokratyczny świat. Również intelektualne środowiska szwedzkie podzielają entuzjazm – nowego, wspaniałego państwa.

Rozmówcy autora wcale nie próbują ukryć się za sztuczną skruchą, mówią jak było, co czuli zatapiając ostrza maczet w szyjach niedawnych przyjaciół: ”To było męczące, ale i wciągające, jak jakaś nowa rozrywka. Nawet ich nie liczyłem…” – wyznaje Leopord. Teraz nie mają nic. Wracają z więzień na leżące odłogiem pola, zastają wyprzedane majątki, żony z dziećmi innych mężczyzn.

Nad maskarą pochylił się humanista, nie opisywacz. Pochylił się człowiek świadomy swych słabości, a nie biały wśród czarnych, gorszych, który chce być mesjaszem odkrywającym przed światem nie wiadomo co. Epatowanie cierpieniem i szokowanie? Nie, tak po prostu tam było, po co ubierać zbrodnię w pawie piórka?

W swojej książce Wojciech Tochman próbuje z jednej strony zanalizować, co się stało i dlaczego, z drugiej strony poznać funkcjonowania umysłu ludzkiego i społeczeństwa, sytuację, która do tego ludobójstwa doprowadziła. Spotyka się z ofiarami, mordercami, świadkami wydarzeń. Opisuje miejsca rzezi, muzea i pomniki upamiętniające zagładę. Ale pisze też o próbach zapomnienia o tej tragedii, o próbach dalszego życia razem, znalezienia sensu w życiu.

Jako największy zaszczyt chyba każdy reporter traktuje nazwanie go tłumaczem kultur. Idlinga można przewrotnie mianować doskonałym tłumaczem całkowitego braku kultury, niepojętego barbarzyństwa, które wydarzyło się na oczach tak zwanego cywilizowanego świata i którego racjonalnie wytłumaczyć się nie da. Szwedzki reporter pokazuje jednak tamte realia w sposób tak obrazowy i dokładny, że czyni ich odbiorcę niemal świadkiem opisywanych wydarzeń i wyposaża go w cenny kompas w postaci gruntownej wiedzy historycznej.

Urodził się w kraju o nazwie Kambodża. Jako dziecko najbardziej lubił grać w piłkę, kochał poezję romantyczną i grę na skrzypcach. Nazywał się Saloth Sar. Był człowiekiem z prowincji, który wyrwał się w daleki świat, poznał go i wrócił, by zaprowadzić nowy ład w swoim kraju, nazwanym Demokratyczną Kampuczą. Stanął na czele Czerwonych Khmerów, wydał wyrok śmierci na dawnego przyjaciela z boiska.

Ten reportaż jest jak pocztówka z Kigali Memorial Centre. Na wierzchniej stronie zamiast tysiąca wzgórz i miliona uśmiechów narysowana jest śmierć rękoma konkretnych ludzi. Na odwrocie nerwowo spisany adresat, kilka uwag i garść pytań. Pocztówkę można schować głęboko albo wetknąć za szybkę kredensu.

Wojciech Tochman napisał książkę, która wzrusza, wstrząsa, przeraża i wścieka. Sprawia, że chcemy ją zamknąć, rzucić o ścianę, wyrwać jej kartki, spalić – po prostu ukarać. Za to, że „Dzisiaj narysujemy śmierć” przypomina nam o tym, co się działo, kiedy my odwracaliśmy wzrok.

Kim był Saloth Sar, którego świat poznał jako Pol Pota? Kiedy w człowieku rodzi się bestia? Dlaczego takim okrucieństwem wykazał się chłopski syn, który miał dryg do piłki, lubił poezję romantyczną i grał na skrzypcach? Peter Froeberg Idling, szukając odpowiedzi na te pytania, bierze pod lupę życie Saloth Sara.