Lata wojennego koszmaru przypadły na czas ich młodości – podejmując walkę miały często nie więcej, niż piętnaście, szesnaści lat. Niektóre z nich pochodzą z ubogich domów, jak Zosia Wikarska, która walczyła w AK-owskiej konspiracji z nazistowskim a także z sowieckim okupantem. Ale nie brakuje też obytych w świecie elegantek z zamożnych rodzin, jak Jagoda Piłsudska – córka Marszałka – która była pilotką w służbach pomocniczych Royal Air Force.

„Pochówek dla rezuna” to zbiór dziewięciu reportaży w których Smoleński przedstawia ciemną stronę polskiej, ale też ukraińskiej historii. Gorzka pigułka, który każdy Polak i Ukrainiec musi przełknąć jeśli chcę w szczery i rzetelny sposób rozmawiać o wspólnej przeszłości, ale i przyszłości. Zakłamana i zahibernowana historia, która przez okres komunizmu nie miała szansy ujrzeć światła dziennego, po ’89 ponownie o sobie przypomina.

Dąmbski pokazuje, czym patriotyzm może stać się w warunkach wojennych. Otwarcie mówi o tym, że może on motywować do działań okrutnych i – choć brzmi to strasznie – stać się przyczyną moralnej katastrofy. Taki sposób pisania o patriotyzmie – szczególnie w kontekście ofiar poniesionych podczas II Wojny Światowej – w Polsce raczej nie uchodzi. U nas wciąż żywa, jeśli nie dominująca, jest martyrologiczna narracja o walce narodowowyzwoleńczej.

„Tajni egzekutorzy” Danny’ego Baza to książka o zemście. Autor twierdzi w niej, że należał do tajnej organizacji mającej na celu chwytanie i osądzanie hitlerowskich zbrodniarzy. Organizacja składała się wyłącznie z osób które przeżyły Holocaust, oraz potomków ofiar zagłady żydów podczas II Wojny Światowej.

Książka Douwa Van Der Krapa jest bardzo ciekawą lekturą. Napisana żywo i ciekawie, pełna szczegółów wydarzeń znanych nam i nie znanych. Dodatkowym atutem jest przedstawienie wojny z punktu widzenia innego narodu niż polski, co daje czytelnikowi nowy punkt widzenia

Leningrad został 8 września 1941 roku odcięty od reszty Związku Radzieckiego. Siły niemieckie szykowały się do szturmu, chcąc rzucić na kolana miasto, w którym rozpoczęła się rewolucja bolszewicka. Atak się nie powiódł, więc przeciwnik postanowił zablokować Leningrad i wziąć go głodem. Podczas blokady miasta życie straciło około miliona z trzech milionów mieszkańców. Książka wydana przez Bellonę przybliża nam przeżycia, jakie stały się udziałem trzech osób spośród tych milionów.

Szły na wojnę młodsze i starsze, uczennice zaraz po szkole („Poszłam na wojnę taka mała, że przez ten czas trochę urosłam”) i wykształcone, często matki i żony. W większości na ochotnika, często po przełamaniu niechęci mężczyzn do kierowania kobiet na front. Widziały i przeżywały rzeczy straszne, śmierć i zniszczenie, a równocześnie cierpiały z powodu utraty kobiecości – obciętych warkoczy, męskich kalesonów, które musiały nosić, niezgrabnych buciorów.

Recenzji tej książki nie powinno być. Czytając publikacje Aleksijewicz trudno nie oprzeć się wrażeniu, że interpretacja „Wojny…” to nadbudowa, która zaciera pierwotne znaczenie Świadectw, samego tekstu. Przy tym wydawnictwie można wyraźnie poczuć, że zrecenzować tekst Białorusinki to nic innego jak nieudolna próba przekładu tego co znalazło się w książce.

„Złote żniwa” to książka, o której było głośno na długo przed ukazaniem się jej w księgarniach. Historia rabunków majątków pożydowskich z terenów okalających obóz koncentracyjny w Treblince została oparta o zdjęcie pochodzące z tamtejszego muzeum, które ukazuje stos ludzkich kości na tle odpoczywających „kopaczy”. Wokół pochodzenia fotografii i tego, co ona właściwie przedstawia, rozgorzały dyskusje i co chwilę pojawiają się nowe doniesienia prasowe na temat jej interpretacji.

Autorka słusznie zauważa, że istnieją de facto dwie wojny. Ta, o której się powszechnie mówi i pisze – to wojna mężczyzn, przesycona strategią, chęcią walki, zabijania, potrzebą zwycięstwa. I druga, zupełnie inna – widziana oczami kobiet, które pamiętają dokładnie barwy, zapachy, smaki, dźwięki. Pamiętają oczy rannych kolegów, twarze zmarłych, zabijanych i ratowanych. Pamiętają dobrze wszy i brud, których próżno szukać w legendach o bohaterskich żołnierzach.