27 maja 1942 roku, dwóch młodych ludzi dokonało zamachu na znienawidzonego niemieckiego protektora Czech i Moraw Reinharda Heydricha. Zamachu pozornie nieudanego, a jednak zakończonego niespodziewanym sukcesem, odważnego, niemal brawurowego. Laurent Binet, po wielu latach postanowił zmierzyć się z tą historią, przybliżyć czytelnikowi to dramatyczne wydarzenie, a także całą jego genezę, otoczkę i konsekwencje.

Siłą książki Avey’a jest bez wątpienia jej język. Prosty, mocny i jasny, pozbawiony wyszukanych ornamentów, bo w samej swojej treści zawiera ogromny ładunek emocji, które udzielają się czytelnikowi jak podczas relacji zdarzeń „na gorąco”. Wrażenie bliskości autor tworzy też poprzez bezpośrednie zwroty do odbiorcy, któremu poleca coś sobie wyobrazić czy przypomnieć. Prostota stylu może momentami wydawać się pretensjonalna, jednak trafia wprost do wyobraźni i emocji czytelnika, który nie może się od tekstu oderwać.

Lyn Smith zebrała sto relacji ocalonych z Holokaustu, ale także ich przedwojennych sąsiadów, współwięźniów z obozów koncentracyjnych, wyzwolicieli – żołnierzy armii alianckich, przedstawicieli organizacji humanitarnych, którzy już po wojnie zajmowali się ludzkimi cieniami. Poukładała je chronologicznie, tworząc kronikę Holokaustu, ukazując pogardę i napiętnowanie, głód i choroby, wreszcie precyzyjną machinę zabijania i okoliczności, w jakich nielicznym udało się uniknąć śmierci.

Miały zwykle po kilkanaście lat lub niewiele więcej. Były uczennicami, czasem studentkami. Wywodziły się z najróżniejszych społecznych warstw, z różnych części Polski. Łączył je fakt, że w ich życie, gdzieś w pół drogi pomiędzy dzieciństwem a dorosłością, brutalnie wdarła się II wojna Światowa, wobec której nie chciały pozostać obojętne, i która zmieniła ich życie już na zawsze.

„Czarni myśliwi. Brygada Dirlewangera” to ważna książka, która stanowi próbę wyjaśnienia i opisanie jednej z najbardziej zwyrodniałych brygad SS. W żadnym wypadku jednakże nie jest usprawiedliwieniem ludobójstwa. Jest raczej moralnym striptizem, który odesłanie najbardziej „nie-ludzką” stronę człowieczeństwa. Warto się zapoznać z publikacją Ingrao.

Lata wojennego koszmaru przypadły na czas ich młodości – podejmując walkę miały często nie więcej, niż piętnaście, szesnaści lat. Niektóre z nich pochodzą z ubogich domów, jak Zosia Wikarska, która walczyła w AK-owskiej konspiracji z nazistowskim a także z sowieckim okupantem. Ale nie brakuje też obytych w świecie elegantek z zamożnych rodzin, jak Jagoda Piłsudska – córka Marszałka – która była pilotką w służbach pomocniczych Royal Air Force.

„Pochówek dla rezuna” to zbiór dziewięciu reportaży w których Smoleński przedstawia ciemną stronę polskiej, ale też ukraińskiej historii. Gorzka pigułka, który każdy Polak i Ukrainiec musi przełknąć jeśli chcę w szczery i rzetelny sposób rozmawiać o wspólnej przeszłości, ale i przyszłości. Zakłamana i zahibernowana historia, która przez okres komunizmu nie miała szansy ujrzeć światła dziennego, po ’89 ponownie o sobie przypomina.

Dąmbski pokazuje, czym patriotyzm może stać się w warunkach wojennych. Otwarcie mówi o tym, że może on motywować do działań okrutnych i – choć brzmi to strasznie – stać się przyczyną moralnej katastrofy. Taki sposób pisania o patriotyzmie – szczególnie w kontekście ofiar poniesionych podczas II Wojny Światowej – w Polsce raczej nie uchodzi. U nas wciąż żywa, jeśli nie dominująca, jest martyrologiczna narracja o walce narodowowyzwoleńczej.

„Tajni egzekutorzy” Danny’ego Baza to książka o zemście. Autor twierdzi w niej, że należał do tajnej organizacji mającej na celu chwytanie i osądzanie hitlerowskich zbrodniarzy. Organizacja składała się wyłącznie z osób które przeżyły Holocaust, oraz potomków ofiar zagłady żydów podczas II Wojny Światowej.

Książka Douwa Van Der Krapa jest bardzo ciekawą lekturą. Napisana żywo i ciekawie, pełna szczegółów wydarzeń znanych nam i nie znanych. Dodatkowym atutem jest przedstawienie wojny z punktu widzenia innego narodu niż polski, co daje czytelnikowi nowy punkt widzenia