Mariusz Szczygieł pokazał życie w Czechosłowacji od zaplecza, od podwórza, gdzie rzuca się na stos niepotrzebne kartony po lentilkach. I niepotrzebnych ludzi. Tych, którzy nie pasują do kolorowej bajki o Arabelli, tych, którzy nie zgadzają się, żeby kobieta za ladą rzucała im smakowite kąski w zamian za milczenie, tych, którzy w szpitalu na peryferiach nie chcą nakładać workowatych ochraniaczy, żeby nie zbrukać błyszczącego linoleum.

Grudniową laureatką naszego stałego konkursu na recenzję miesąca została Patrycja Cieszkowska Krystosik. Wyróżniony tekst, zatytułowany „Gottland”, czyli gobelin, to recenzja książki Mariusza Szczygła, „Gottland”.

Naziści, komunizm, satyryczny obrazek wyszperany w starym czasopiśmie w antykwariacie, maszyna automatyzująca produkcję butów – tu wszystko odnajduje swoje miejsce w kompozycyjnym porządku pozornie chaotycznej opowieści. U Szczygła historia nabiera kolorów, a podręcznikowe nazwiska przestają być pustym hasłem – Goebbels chodzi z kochanką karmić sarny do lasu, Havel nosi krótkie spodenki na rodzinnym zdjęciu z czasów dzieciństwa – jednocześnie nic nie dzieje się samo, a kwestie winy, odpowiedzialności, bohaterstwa i strachu powracają nieustannie.

„Zrób sobie raj” to dla mnie książka o buntownikach i nonkonformistach. Cóż, że czasem błądzących? I myślę sobie, że jeśli weźmie się pod uwagę historię Czech (w szerszym nieco rozumieniu) to łatwiej ich zrozumieć. W jednym z reportaży Szczygieł opisuje podłoże owego czeskiego ateizmu. Zawsze zachodziłem w głowę skąd on się wziął, a komunistyczne piętno było tylko jednym z możliwych wytłumaczeń. Dziś, po lekturze książki wiem już więcej.

9. grudnia Mariusz Szczygieł otrzymał, za swój zbiór reportaży poświęcony Czechom pt. Gotland, nagrodę Europejska Książka Roku 2009.