„Potrafił być naiwny naiwnością chłopca, jakiej nie spodziewalibyśmy się po korespondencie wojennym. Chyba dzięki temu chłopcu w sobie umiał otworzyć się na świat.” – wspominał Ryszarda Kapuścińskiego jeden z reporterów „Gazety Wyborczej” Mariusz Szczygieł. Dzięki „Biografii pisarza” autorstwa Beaty Nowackiej i Zygmunta Ziątka wszyscy pasjonaci twórczości cesarza reportażu mogą dowiedzieć się, jak z zagubionego chłopca z Pińska stał się on Herodotem naszych czasów.

Książka ta stanowi pierwszą próbę spojrzenia na biografię Kapuścińskiego przez pryzmat procesu kształtowania się tożsamości pisarza. Autorzy – literaturoznawcy, badacze dorobku Kapuścińskiego, koncentrują się na drodze, jaką przemierzył od bycia dziennikarzem-aktywistą, do stania się legendą reportażu. Analizują wydarzenia, które wpłynęły na wybór takiej formy pisarskiej, na przemianę z zaangażowanego publicysty w obiektywnego obserwatora rzeczywistości, zastanawiają się, co sprawiło, że pisarz dokonał niezwykłego mariażu reportażu z poezją.

„Reporter zmienia się tak, jak się zmienia świat. Trajektoria historii pokrywa się z trajektorią życia reportera” – powiedział w jednej z ostatnich rozmów Ryszard Kapuściński. Zapewne tą myślą kierują się autorzy książki, analizując reportaże pisarza pod kątem genezy ich powstania. W przypadku Kapuścińskiego, już pierwsze lata życia zaważyły na jego dalszym losie, dlatego biografia cesarza reportażu rozpoczyna się od opisu dzieciństwa. Pierwsze siedem lat życia spędził na Polesiu, ale wraz z wybuchem wojny rodzina została zmuszona do nieustannej tułaczki po kraju. Obrazy wywózek, masowych egzekucji istotnie wpłynęły na kształtowanie się osobowości przyszłego reportera.

Ryszard Kapuściński znany jest zapewne czytelnikom z fascynujących reportaży po krajach Afryki i Ameryki Południowej. Jednak przyszły pisarz zaczynał od tworzenia wierszy i kształtowania warsztatu dziennikarza w „Sztandarze Młodych”.  Minęło niewiele czasu, a zaczął wypracowywać swój własny styl, odrzucając standardowe, mozolne zbieranie materiału na rzecz „historii przygodnych” – podążania za przypadkowym tematem, powierzania się losowi. Taki sposób pisania reportaży będzie autor praktykował do końca życia.

„Biografia pisarza” jest napisana w niezwykle ciekawy sposób, pełna cytatów pochodzących z publikacji Kapuścińskiego w gazetach, jak i jego późniejszych książek. Autorzy dodają wiele interesujących informacji, które zdobyli w wyniku poszukiwań i poprzez wywiady z przyjaciółmi pisarza. Biografia autorstwa Nowackiej i Ziątka jest unikalna, ponieważ nie skupiają się w niej na życiorysie samym w sobie, ale wpływie zdarzeń życiowych na twórczość cesarza reportażu. Przez to „Biografia pisarza” staje się obowiązkową pozycją dla fanów literatury Kapuścińskiego.

Od śmierci pisarza minęły niedawno dwa lata. Pamięć o nim będzie trwała, dopóki kolejne pokolenia będą sięgać po jego książki. „Przetrwa ten, kto stworzył swój świat” – pięknie wyraził tę myśl w „Notesie” cesarz reportażu. I to jaki świat, można jedynie dodać.

____________________

Książka Ryszard Kapuściński. Biografia Pisarza została opublikowana (i udostępniona do recenzji) przez Wydawnictwo Znak.