Choć przedstawiana jako reportaż, książka zasługuje na miano relacji z wyprawy: odzwierciedla jedynie drogę, jaką przebył autor, a nie generalizujący obraz sytuacji. Fakty i „twarde” informacje są napisane w krótkich zdaniach i ich równoważnikach o encyklopedycznej treści, utrzymanych w klimacie niezadowolenia, nudy i chęci ucieczki.
To świetna książka, od której trudno się oderwać z tych samych powodów, które zachwyciły już w przypadku pierwszej relacji z Orient Expressu: barwne dialogi, plastyczne postaci i żywe krajobrazy, nieskażone egzaltacją, patosem i nieszczerym zachwytem. Jeżeli cokolwiek zmieniło się w sposobie opowiadania Paula Theroux po 30 latach, to zdecydowanie na korzyść: wydaje się mniej pewny swego, a dawna arogancja i poczucie wyższości (choć wciąż obecne) ustąpiły trochę pola zdumieniu, empatii oraz zamyśleniu losami świata i nad sobą (upiorem i po części tytułowym widmem).
Asyryjczycy zagorzale pielęgnują w Szwecji swoją kulturę, gorliwie dbając o to, aby ich dzieci doskonale poznały swój język ojczysty. Cymbrowie, zamieszkujący odizolowaną przez góry część włoskiej prowincji Vicenza, rozmawiają co dzień ze sobą w języku cymbryjskim, lecz nie przejmują się zbytnio tym, że wraz z nimi – garstką ostatnich przedstawicieli nacji – zginie również język. Karaimowie w Wilnie, po upływie setek lat, nie nazywają siebie Litwinami, jednak nie potrafią wytłumaczyć osobom z zewnątrz, co ich tak bardzo odróżnia od innych.
Proza Thompsona – pełna werwy i nieobliczalnych sytuacji – przesiąknięta jest smutkiem i głębokim niespełnieniem. Choć okoliczności przyrody sycą oczy dziennikarza, a poza zarobieniem jakiejś wystarczającej na życie kasy nie ma żadnych ambicji zawodowych, pojawia się w nim – czemu wnikliwie i z pewnym zdumieniem sam się przygląda – chęć osiągnięcia małej stabilizacji: własnego mieszkania, śniadań jedzonych w domu, normalnej partnerki.
Sudan, złapany przez reportera w tytułowym czasie bezdechu, w zawieszeniu pomiędzy jedną krwawą wojną a drugą, pomiędzy jednym konfliktem religijnym a drugim, jest spokojny; na północy suchy, cichszy, by w miarę zapuszczania się w głąb kraju stawać się bardziej zielonym, wilgotnym, zmysłowym i wypełnionym dźwiękami i zapachami.
Jedyne dobre fragmenty w książce to te stricte reporterskie, w których autorka opisuje stan brazylijskiej gospodarki i praktyki wycinania lasów, a także inicjatywy przeciwdziałające niszczeniu przyrody tropikalnej. Breton jest w nich obiektywna, ścisła, konkretna, wnikliwa. Nawet język zyskuje na barwności, stylistyka wypowiedzi nie razi, a wywód jest całkowicie logiczny.
Nie wszystkie teksty zebrane w książce są reportażami w sensie ścisłym. Znalazły się tu również eseje o podróżach, analiza historii Morza Czarnego w mitach (którą można nazwać przewrotnie reportażem starożytnym), opowiadania obierające miejsce akcji nad Morzem Czarnym, artykuł o tematyce ściśle politycznej, nie opisujący naocznie konkretnych wydarzeń, a strukturalizujący je od razu w podręcznikową historię powszechną.
Film Alexa Gibneya poświęcony osobie Huntera S. Thompsona tylko w nieznacznym stopniu rozszerza wiedzę o jedynym w swoim rodzaju amerykańskim reporterze. Powinno zabronić się oglądania go tym, którzy nie przeczytali żadnej książki twórcy gonzo i czekają jedynie na pojawienie się na ekranie Johnny Deppa.
Można nie zgadzać się z Orianą Fallaci, ale stratą byłoby nieczytanie jej książek. Pulsujący styl, w którym kłębią się prawdziwe, nietajone uczucia: kipiący gniew graniczący z szewską, ale inteligencką pasją. To też dążenie do prawdy, niepokój o europejską cywilizacją i kierunek, w jakim zmierza świat, ciągłe poszukiwanie. Fallaci odważnie atakuje oponentów, nie stosuje podchodów – w adresowanych do konkretnych osób liścikach, będących integralną częścią książki, gani je, krytykuje, ośmiesza ich poglądy, odwołując się do wszystkich metod argumentacji i perswazji.
Stambuł Maxa Cegielskiego jest tętniącym życiem współczesnym miastem, w którym każdego dnia ścierają się grupy różniących się wyznaniem, celami i stylem życia ludzi. Dowodem na to są spotkania i zebrane przez dziennikarza indywidualne historie mieszkańców gigantycznego i wciąż rozrastającego się miasta. Autor dociera tam, gdzie inni boją się wybrać. Nie ocenia współczesnych Turków, a jedynie ich opisuje.
Przeczytaj: więcej informacji o konkursie i Regulamin
